Przy ogromnej i stale rosnącej liczbie publikacji naukowych tytuł przestaje być jedynie formalnym nagłówkiem, a staje się kluczowym elementem tekstu. To on jako pierwszy sygnalizuje czytelnikowi, redaktorowi i recenzentowi czego dotyczy artykuł i pomaga zdecydować czy warto się zagłębić w jego treść. Niefortunnie sformułowany tytuł może sprawić, że nawet rzetelna i wartościowa praca zostanie pominięta.
Jak zauważa Wendy L. Belcher z brutalną poniekąd przytomnością: „tytuł to taki autostradowy billboard Twojego artykułu – często to jedyny element, który przeczytają inni”.1 W dobie baz indeksacyjnych i wyszukiwarek naukowych rola tytułu staje się fundamentalna. Czytelnicy bowiem nie szukają już artykułów przeglądając – jak niegdyś – spisy treści ulubionych czasopism. Szacuje się, że 70–90% badaczy zaczyna poszukiwania od Google Scholar, zwykle poprzez wpisanie słów kluczowych,2 które coraz częściej umieszcza się również w tytule, aby zwiększyć widoczność artykułu.
Podobnie działają redakcje czasopism. Gdy napływają dziesiątki, a nawet setki zgłoszeń, często to właśnie tytuł staje się narzędziem wstępnej selekcji. Nie jest oczywiście tak, że tytuł przesądza on o wszystkim – ale niewątpliwie wpływa na zainteresowanie dalszymi treściami.
W tym tekście pokazujemy, jakie są najczęstsze problemy związane z tytułami artykułów akademickich. Na warsztat bierzemy przykłady istniejących tytułów z obszaru humanistyki i nauk społecznych, często z mniej renomowanych czasopism, ale nie tylko!
Kłopotliwe tytuły
Jeśli chcesz na wstępie zniechęcić redakcję czasopisma do swojego artykułu, najlepiej wybierz tytuł, który jest:
Zbyt ogólny
Przykład: The Evolution of Identity in Modern Society: A Sociological Exploration3
Tak sformułowany tytuł nie precyzuje, o jakie społeczeństwo chodzi, z jakiego kraju lub okresu – modern może odnosić się do czasów od XVI/XVII wieku do Drugiej Wojny Światowej. W istocie nasz tytuł opiera się na błędzie kategorialnym: odnosi się do zjawiska społecznego – evolution of identity – podczas gdy tekst tak naprawdę dotyczy debaty o pojęciu tożsamości w socjologii.
Jak poprawić taki tytuł? Najlepiej odnieść się do omawianych teorii lub pojęć, na przykład:
Concept of Identity in Sociology: From Classical Interactionism to Late-Modern Theory
lub:
Theoretical Trajectories of Identity: Modernity, Reflexive Selfhood, and Collective Belonging
Propozycji może być oczywiście znacznie więcej – rzecz w tym, żeby przy tworzeniu tytułu nie zgubić konkretu.
Zbyt długi lub zawiły
Przykład: Semantics of European poetry is shaped by conservative forces: The relationship between poetic meter and meaning in accentual-syllabic verse4
Poza długością – 19 słów – problemem jest tutaj również forma gramatyczna. Warto unikać stosowania zdań podmiotowo-orzecznikowych w tytułach, chyba że mamy do czynienia z cytatem. Nawet wówczas warto jednak zadbać o to, by tytuł był krótszy. Powyższy przykład grzeszy również ogólnością – o jaką europejską poezję chodzi? Z jakiego kręgu językowego? Z jakich czasów? „European poetry” to wszak bardzo pojemna kategoria i dodanie, że chodzi o „accentual-syllabic verse” (wiersz sylabotoniczny) niewiele tu wyjaśnia.
Właściwszy byłby na przykład taki tytuł:
Conservative Forces in Poetry: Meter and Meaning in Czech, German, and Russian Accentual-Syllabic Verse
Nie jest to, rzecz jasna, jedyna możliwość. W przypadku tego konkretnego artykułu istotnym elementem tytułu może się okazać nie tyle wskazanie głównego rozpoznania – European poetry is shaped by conservative forces – ile odniesienie się do zastosowanej metodologii, tzn. analizy komputerowej ogromnych zbiorów utworów poetyckich z XVII–XX wieku. Wówczas można by zaproponować następującą wersję:
Meter and Meaning in Czech, German, and Russian Accentual-Syllabic Verse: A Computational Analysis
Powyższe propozycje z pewnością pozwolą czytelnikowi akademickiemu łatwiej się zorientować, czego dotyczy tekst i czy warto do niego sięgnąć w kontekście swoich zainteresowań badawczych.
Zbyt figuratywny, idiomatyczny lub enigmatyczny
Przykład: Guns, Butter, and Anarchy5
Ten akurat tytuł pochodzi z artykułu w jednym z najbardziej prestiżowych czasopism politologicznych na świecie, American Political Science Review. Nawiązuje on do makroekonomicznego modelu guns versus butter, który ilustruje zależność między wydatkami państwa na obronność a produkcją dóbr cywilnych. Artykuł ukazał się w 1993 roku, a więc przed epoką baz indeksacyjnych i wyszukiwarek cyfrowych. Nieco enigmatyczny – a dla wtajemniczonych lekko prowokujący – tytuł był wówczas właściwym sposobem na rozbudzenie ciekawości czytelników.
Dziś jednak wypadałoby go uzupełnić dopiskiem, który precyzuje, czego dotyczy artykuł. Mamy do czynienia z wysoce teoretyczną analizą pojęciową, a nie np. analizą danych czy opisem wyniku badań empirycznych. Artykuł nie ma słów kluczowych, ale na podstawie abstraktu można by podać m.in. resource allocation; dynamic / Markov perfect equilibrium; peace; two-state model; anarchy; relative gains. W ten sposób można by zaproponować np.:
Guns, Butter, and Anarchy: Resource Allocation and Peaceful Equilibria in a Dynamic Two-State Model
To oczywiście jedynie przykład. Ostatecznie tylko autor może powiedzieć, jaki byłby właściwy dopisek. Ale kluczowe jest to, że w dzisiejszych czasach jakieś doprecyzowanie stanowi konieczność, a jego brak może być łatwo odebrany jako oznaka arogancji.
Jak napisać dobry tytuł?
Jak widzieliśmy w omawianych przykładach, przy tworzeniu tytułów artykułów naukowych warto kierować się zasadą dwóch elementów:
ELEMENT OGÓLNY / PROWOKUJĄCY / IDIOMATYCZNY
Np. wskazanie szerszego problemu, nieoczywistej perspektywy, pojęcia kluczowego, charakterystycznego tropu.
+
(po dwukropku)
ELEMENT WYJAŚNIAJĄCY
Np. doprecyzowanie zakresu geograficznego, historycznego, materiału badawczego lub zastosowanej metodologii
Taka konstrukcja pozwala połączyć rozpoznawalność tematu z precyzją niezbędną w komunikacji akademickiej. Warunkiem jej skuteczności jest jednak umiar. Tytuł nie powinien przekraczać rozsądnej długości (zwykle 10–14 słów), nie powinien mieć formy pełnego zdania ani próbować streszczać całej tezy artykułu. Jego zadaniem nie jest „promocja” wyników badań, lecz umożliwienie szybkiej i trafnej identyfikacji tekstu.
Warto również pamiętać o kilku podstawowych zasadach negatywnych. Dobry tytuł nie jest ogólnym hasłem oderwanym od konkretu, nie opiera się wyłącznie na metaforze zrozumiałej dla wąskiego grona wtajemniczonych i nie maskuje braku precyzji nadmiarem abstrakcyjnych pojęć. Zamiast tego powinien jasno sygnalizować, o czym jest artykuł, w jakich granicach się porusza i jakiego typu analizę w nim znajdziemy.
Ostatecznie tytuł należy traktować nie jako literacki ornament ani formalny obowiązek, lecz jako narzędzie komunikacyjne – istotne zwłaszcza w czasach, w których nasze teksty czytają nie tylko ludzie, lecz także algorytmy baz takich Web of Science czy Scopus. Dobrze skonstruowany tytuł ułatwia komunikację naukową, pomaga czytelnikom odnaleźć tekst we właściwym kontekście i zwiększa szansę, że artykuł zostanie oceniony na podstawie swojej rzeczywistej treści, a nie pierwszego – mylącego – wrażenia.
Jan Burzyński
***
Aby poznać więcej wskazówek, dotyczących publikowania po angielsku, pobierz nasz bezpłatny ebook. Kliknij tutaj.
- Wendy L. Belcher, Writing Your Journal Article in Twelve Weeks: A Guide to Academic Publishing Success (2nd ed.), Chicago: The University of Chicago Press, 2021, s. 282. ↩︎
- Zob. Hoeber, O., Patel, D., & Storie, D., „A Study of Academic Search Scenarios and Information Seeking Behaviour”, Proceedings of the 2019 Conference on Human Information Interaction and Retrieval, Glasgow 2019, s. 231. Podobne wnioski pojawiają się w już w amerykańskim badaniu z 2010 roku: wyszukiwarki internetowe są drugim – po bazach indeksacyjnych – najczęściej używanym narzędziem wyszukiwania artykułów (Zob. Bradley M. Hemminger i in., „National Study of Information Seeking Behavior of Academic Scientists”, Journal of the American Society for Information Science and Technology, 24.02.2010: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/asi.21307). ↩︎
- Shashank Yadav, „The Evolution of Identity in Modern Society: A Sociological Exploration”, International Journal for Multidisciplinary Research, 5/6, 2023: https://www.ijfmr.com/papers/2023/6/8822.pdf. ↩︎
- A. Lassche, „Semantics of European poetry is shaped by conservative forces: The relationship between poetic meter and meaning in accentual-syllabic verse”, PLoS ONE 17(4), 2022: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0266556. ↩︎
- R. Powell, „Guns, Buttter, and Anarchy”, American Journal of Political Science, 87/1, 1993: https://www.jstor.org/stable/2938960.
↩︎